اختلال كمبود توجه و بيش فعالي

 (Attention-Deficit/Hyperactivity-Disorder) اختلالي مزمن و فراگير است كه با نقض در توجه مستمر، كنترل تكانه و اشكال در نظم فعاليت حركتي در پاسخ به نيازهاي موقعيتي و رفتارهای تکانشی مشخص مي شود.

اين كودكان دچار افت تحصيلي، اعتماد به نفس پايين، اضطراب، افسردگي و مشكلات عمده در روابط با همسالان  مي شوند.

عوامل عمده اي كه براي ADHD مطرح شده اند:

مواجهه با سموم در دوره قبل از تولد، زودرسي و صدمه مكانيكي قبل از تولد به دستگاه عصبي جنين.

اين اختلال ممكن است در دوران شير خواري شروع شود. شير خواران مبتلا به اين اختلال نسبت به محركها بسيار حساسند و تحت تاثير صدا، نور، حرارت و ساير تغييرات محيطي خيلي زود ناراحت مي شوند. گاهي نيز برعكس، چنين كودكاني شل و بي حالند، اكثر اوقات مي خوابند و به نظر مي رسد كه در ماههاي اول زندگي رشد آهسته اي دارند.

در مدرسه كودكان مبتلا به ADHD ممكن است به سرعت پاسخ دادن به سوالات امتحاني را شروع كنند اما پس از جواب دادن يكي دو سوال دست از فعاليت بردارند. ممكن است نتوانند منتظر نوبت خود بشوند و بخواهند به جاي هر كس ديگر جواب دهند. در خانه نيز قادر نيستند حتي براي چند لحظه هم خاموش باشند. كودكان مبتلا به اين اختلال اغلب انفجاري يا تحريك پذير هستند.اين تحريك پذيري ممكن است بر اثر محرك نسبتا بي اهمیتي ايجاد شود كه موجب سردرگمي و ترس آنها شده است.

اين كودكان اغلب از نظر هيجاني بي ثبات بوده و به آساني خنده يا گريه سر مي دهند وخلق و عملكرد آنها نيز متغير و غير منتظره است.

     از نشانهایی عمده بی توجهی:

      غالبا از توجه مداوم به تکالیف یا فعالیت های بازی ناتوان است.

      غالبا از پیروی از دستورات یا اتمام تکالیف مدرسه، کار های خانه یا وظایف شغلی ناتوان است. ( این حالت به علت رفتار مقابله ای و  عدم فهم دستورات نیست )

      اغلب به نظر میرسد به آنچه به او گفته می شود گوش نمی دهد.

      اغلب در سازماندهی تکالیف یا فعالیت ها ناتوان است.

      اغلب از تکالیفی نظیر کارهای خانه که مستلزم کوشش ذهنی مداوم است اجتناب می کند یا به شدت از آنها متنفر است.

      اغلب اشیایی را که برای انجام تکالیف یا فعالیت ها ضروری است (نظیر تکالیف مدرسه، مداد، کتاب، اسباب بازی یا ابزار) گم می کند.

      بر اثر محرکها خارجی حواسش زود پرت شده و همچنین در جریان فعالیتهای روزمره فراموشکار است.

 از نشانهایی عمده بیش فعالی و تکانشگری:

      اغلب دستها و پاهایش بی قرار است یا روی صندلی تکان می خورد.

      غالبا در کلاس یا جاهای دیگری که انتظار می رود شخص نشسته باقی بماند صندلی خود را ترک می کند.

      اغلب در سر و صدا بیش از اندازه ای به پا می کند و یا در اشتغال بی سروصدا به فعالیت های تفریحی ناتوان است.

      غالبا قبل از اینکه سوال تمام شود با عجله و دستپاچگی جوابهای بیان می کند.

      اغلب از انتظار کشیدن در صفهای یا انتظار کشیدن برای نوبت بازی یا موقعیتهای گروهی ناتوان است.

       غالبا حرف دیگران را قطع می کند یا مداخله می کند، و بیش از اندازه حرف میزند.

درمان:

آنچه بیشترین تاثیر را بر روند و تاثیر درمان می گذارد، تشخیص به موقع و زودهنگام اختلال و ارجاع سریع کودک به پزشک متخصص است که امکان کاهش آسیب را فراهم می کند.

  توصیه های به معلمان :

v      عیب جویی و انتقاد از این کودکان را کاهش دهند.

v      ایجاد یک رابطه عاطفی سازنده ومثبت بین معلم و دانش آموزان بیش فعال ضروری است.

v      میزان توجهشان به کودک باید متناسب بوده و کم و زیاد نشود.

v       تدریس و آموزش به این دانش آموزان  در موقعیت هایی باشد که توجه آنها به معلم است.

v      برای این دانش آموزان باید هر بار و در هر زمان فقط یک تکلیف تحصیلی تعیین کرد.

   توصیه های برای والدین:

§         پیش بینی برنامه منظمی برای فعالیت های روزانه کودک مانند بیدار شدن، بازی کردن و وعده های غذایی

§         آگاهی کودک از قوانین خانه و در پی داشتن عواقب در صورت رعایت نکردن

§         نوشتن قواعد

§         تقویت با پاداش و تحسین رقتارهای خوب

§         نطارت کودک هنگام حضور در جمع دوستان

§         ثبات و پایداری در انتظارات خود از کودک

§         همکاری نزدیک با مدرسه و آگاهی از پیشرفت تحصیلی او

§         نادیده گرفتن تخلفات کوچک